Kemik yogunlugunun yaygin olarak azaldigi ve kemik yikiminin, kemik yapimindan
fazla oldugu durumdur. Normalde kemigin yapim ve yikimi arasinda bir denge
vardir. Herhangi bir nedenle kemik yapiminin azalmasi veya yikiminin artmasi
sonucu osteoporoz meydana gelir. Uzun süre hareket edememe, felç, yetersiz
beslenme, yetersiz kemik dokusu yapimi Kadinsaniz, menopozdan sonra osteoporoz
olma sansiniz dörtte birdir.
Osteoporozda, kemikler zayif, ince ve
kirilmaya egilimli olurlar. Omurga, bilek ve kalçanin egri durusu ve kirilmalari
yaygindir. Daha yasli bazi insanlar için, bu tür kirilmalardan kaynaklanan
komplikasyonlar ölümcül olabilir. Osteoporozun nedeni henüz tam olarak
bilinmemektedir. Bir faktörün hayatiniz boyunca tükettiginiz kalsiyum miktari
oldugunu biliyoruz. Bu nedenle diyetiniz yeterli miktarlarda kalsiyum
içermelidir.
11 ilâ 24 yaslarinda erkekler ve kadinlar için, kalsiyumun tavsiye edilen
miktari günde 1200 miligram, 25 yasin üzerinde ise günde 800 miligramdir. Ancak,
kadinlarin birçogu bu miktarin ancak yarisini tüketmektedirler. Kalsiyum kemik,
dis ve tirnak sagliginda önemli rol oynar. Saglikli kemik olusumu, bunun devami
ve kemik kaybinin önlenmesi için kalsiyum dengesi çok önemlidir.
Büyüme
dönemindeki çocuklar, ergenler, gebeler ve emziren kadinlar kalsiyuma en çok
ihtiyaci olanlardir. Kemik kütlesi otuzlu yaslarda maksimum miktarina erisir.
Arastirmacilar, özellikle genç yaslarda bol kalsiyum alinmasinin, ileri yaslarda
osteoporoz riskini azalttigini belirtiyorlar.
Yasla birlikte kalsiyum emilimi azalir. Eger 65 yasin üzerindeyseniz D
vitamini yapimi da azalmistir. D vitamini, kalsiyumun kemiklere ulasmasi için
gerekli bir vitamindir. Kadinlarda östrojen düzeylerinin düsmesi, kemik yikimini
hizlandirir çünkü östrojen kemiklerdeki kalsiyumun azalmasini önleyen bir
hormondur. Menopozda östrojen düzeyleri düsünce kemik yikimi artar.
Süt,
peynir ve yogurt gibi süt ürünleri kalsiyum açisindan özellikle zengindir.
Birçok Kadin sismanlatici oldugu varsayimiyla, süt ürünlerinden kaçinir.
Kayginiz buysa, sunu düsünün: kaymagi alinmis sütten yapilan süt ürünleri, tam
yagli sütten yapilan yüksek kalorili ürünlerle ayni miktarda ya da biraz daha
fazla kalsiyum içermektedir.
Diger kalsiyum kaynaklari arasinda konserve som baligi ve sardalye
(kilçiklariyla birlikte), brokoli, lahana, ispanak gibi koyu yesil sebzeler,
fasulye, küçük kuru fasulye, benekli fasulye, soya ve börülce gibi fasulyeleri
içerir. Özümseme farkliliklari nedeniyle, lif açisindan zengin sebzelerde
muhtemelen vücudunuzun kullanabilecegi daha az kalsiyum vardir.
Bu
nedenle, lif açisindan zengin bir diyet uyguluyorsaniz, kalsiyum açisindan
zengin baska gida kaynaklarini dahil etmeye dikkat edin. (Not: psyllium içeren
hacim olusturucu bir ilaç aliyorsaniz, yemek zamani disindaki zamanlarda
alin.)
Bazi yogurt, portakal suyu ve süt markalari kalsiyum takviyelidir. Genellikle
biraz daha pahalidirlar ve baska kaynaklardan aldiginiz kalsiyum miktari düsükse
buna degebilir.
Ek kalsiyum gerekir mi?
Genel olarak, mümkün oldugu
kadar çok kalsiyumu diyetinizden almaniz daha iyidir. Ancak, yiyeceklerle
gereken miktara ulasamiyorsaniz, ek kalsiyum farki kapatmaya yardimci olabilir.
Osteoporozu önlemek için tavsiye edilen en yüksek ek doz günde 1000 ilâ 1200
miligramdir, bu 25 yasinda ve daha yasli insanlar için gereken miktarin çok az
üzerindedir. Özellikle menopoza girdiyseniz, diyetiniz için gereken ek kalsiyum
alma konusunu doktorunuzla görüsün.
Ek kalsiyum destegi :
Günlük besinleriniz arasinda süt ve süt ürünleri
fazla yer tutmuyorsa kalsiyum destegi almaniz gerekir.
Kalsiyum destegi
alirken dikkat etmeniz gerekenler:
• Küçük dozlarda alin, Her bir doz 600 mg
i asmasin. Küçük dozlar daha iyi emilir.
• Yemekle birlikte alin, Yemek
yenilirken asit üretiminin uyarilmasi, kalsiyum emilimini artiran bir
faktördür.
• D vitamini ile birlikte alin, Bir multivitamin almiyorsaniz
kalsiyumun yani sira 200-400 IU D vitamini içeren bir kalsiyum destegi
seçin.
Yeterli kalsiyum alinmasi, kemik yikiminin yavaslamasini saglayarak
osteoporoz riskini azaltacaktir. Kalsiyum ve D vitamini desteginin yani sira
düzenli agirlik kaldirma egzersizleri yapilmasi kemikleri güçlendirecektir.
Kadinlarda egzersiz ve yeterli kalsiyum alimi ile kombine edilen östrojen
tedavisi, kemik erimesi ve kiriklara karsi en iyi savunmadir.(osteogenesis
imperfekta hastaligi), hormonal nedenler (Cushing hastaligi, menapoz sonrasi
(Tip I osteoporoz)) ve yaslilik (Tip II osteoporoz) osteoporoza neden olan
baslica durumlardir.
Kadinlar osteoporoza daha erken yaslarda duyarli hale gelmektedirler, çünkü
hormonlari yaklasik 50 yas civarinda iyice azalmaktadir. Buna karsin erkeklerde
hormon düzeyleri 70 yaslarina kadar yüksek düzeyde devam eder. Menapoza bagli
osteoporoz, en sik rastlanan metabolik kemik hastaligidir.
Eger hastalik mevcut ise kemik - yogunluk ölçümleri yapilabilir, bu ölçümler
ne kadar kemik kaybiniz oldugunu gösterir. Bu ölçümler osteoporoz riski
olanlarda riski saptamak için yapilabilecegi gibi osteoporozlu hastalarda da
tedavinin veya durumun degerlendirilmesi amaci ile yapilabilir.
Baslica
belirtiler:
• kemik agrilari (özellikle sirtta)
• yuvarlak - hafif
bir kamburluk meydana gelmistir, boy kisalmasi vardir (omurga kemiklerinde
eydana gelen kirilmalar nedenni ile)
Tedavi
Hastaligin nedenine göre
teadvi seçenekleri degisebilir. Özellikle menapoz durumunda düsük dozlarda
östrojen ve progesteron verilmelidir, doz düsük tutuldugu sürece 10-20 yil süre
kullanilabilir, ancak 6 ayda bir jinekolojik muayene gerekir. Böbrekleri normal
olanlarda kalsiyum, sodyum florid ve Vitamin D verilebilir. Böbrek problemi
olanlarda kalsitonin kullanilmalidir.
En iyi tedavilerden birisi kalsitonin (calcitonin (som baligi paratiroid
beslerinden elde edilen hormon)) adi verilen ve vücutta kalsiyum dengesini
saglayan hormondur.
Diyetinizde dikkat etmeniz gerekenler
• Protein alimini azaltin
•
Hayvansal protein yerine bitkisel proteinler alin
• Soyali gidalar
kullanabilirsiniz
• kivircik lahana (broccoli) ve yesil yaprakli sebzeler
tüketin. Bunlar kemiklerin korunmasina yardimci olan K vitamini
içerirler.
Osteoporoz olmamak için kemiklerinizi koruyun: bunun için
günde 1 - 1.5 gram kalsiyum ve 400 IU D vitamini alin. Bol miktarda yesil
yaprakli sebzeler tüketin ve düzenli egzersiz yapin. Özellikle yürüme, kosma ve
agirlik kaldirma gibi egzersizlerin ileriki yillarda kemik erimesi oranini
azalttigi saptanmistir. Ayrica zayif olanlarin, normal kiloda olanlara göre daha
fazla risk altinda olduklari da gözlenmistir.
