Entomoeba histolytica ismi verilen amipin yaptigi hastaliktir. Genelde tropikal
ve Subtropikal bölgelerde (25 derecenin üzerindeki sicakliklarda ve nemli
bölgelerde) yaygindir. Her yasta görülebilir. Amip yiyecek ve içeceklerle
bulasir. Sudaki amip kistleri klorlamaya duyarlidir. Yüksek isida ölürler.
Sinekler ve hamam böcekleri de amip kistlerinin tasinmasinda rol
oynar.
Amipin Özellikleri
Hasta, amipin bulasici formunu (4 çekirdekli
kist) agiz yoluyla alir. ince barsaklarda kist çatlar ve ortaya 4 tane amipçik
çikar. Bunlar da ikiye bölünerek 8 amipçik olusur. Daha sonra kalin barsaga
geçerek, hastalik yapici form olan trofozoid sekline dönüsürler ve
olgunlasirlar. Burada su kaybina ugrayan amip, tekrar 4 çekirdekli kist formuna
dönüsür ve diski ile atilir. Dolayisi ile tasiyici olanlarin diskisinda bu
kistler bulunur. Kistler toprak ve suda canli kalabilirler. Amipler kalin
barsaga yerleserek yaralar olustururlar. Kalin barsagin herhangi bir yerine
yerlesebilirler, ancak kan akiminin az oldugu yerleri tercih ederler. Acak kalin
barsaga yerlesen her amip hastalik yapmaz.
Belirti ve Bulgular
Kuluçka
süresi 4-5 günle 1-4 ay arasinda olabilir. Su ile bulasmis olan amipler daha
siddetli hastalik yapar. Istah azligi, kilo kaybi, kusma ve kanli ishal ile
seyreder. Bazen hiç bir belirti gözlenmez. Kalin barsakta delinme nadiren olur.
Ancak genelde kalin barsakta kitleler (ameboma) meydana getirirler. Hastalik
olusumu genelde vücut direncinin düsmesi ile ortaya çikar, ileri derecedeki
hastalarda amip kana karisarak yayilir ve karaciger, dalak, akciger, beyin, deri
ve idrar yollarinda abseler yaparlar. Karaciger tutuldugunda (hepatik amibiazis)
ates, terleme, karacigerde hassasiyet ve karaciger büyümesi görülür. 2-3 haftada
tüm karaciger tutulur.
Teshis
Erken tani önemlidir. Laboratuvar
tetkikinde taze diski kullanilir. Diskida ayakimsi uzantilari ile hareket eden
amipler görülür. Diskidaki Charcot-Leyden kristalleri tani koydurucu bir
özelliktir.
Tasiyicilarda 2 çekirdekli kist, hastalarda 4 çekirdekli kist
görülür. Ayrica tutulan organa özgü tetkikler (röntgen, sintigrafi, ultrason
gibi) gerekebilir.
Tedavi ve Korunma
Tedavide metranidazol ve
terasiklin grubu ilaçlar kullanilir. Genelde 10 günlük tedavi yeterlidir.
Hastaliktan korunmak için temizlik, içme sularinin 50 derecenin üzerine kadar
isitilmasi yarar saglar. Mide asidi kistlere etkisizdir.
Dünya Saglik
Örgütü nün amipli dizanteri ve benzer hastaliklardan korunmak için 10 altin
önerisi:
1) yiyecekleri alirken güvenilir yerleri tercih edin
2)
yiyecekleri tam olarak pisirin, az pismis yemeyin
3) pisirdiginiz yemekleri
bekletmeden yiyin
4) yiyecekleri saklarken asiri özen gösterin
5)
buzdolabindan çikardiginiz yemekleri kaynayana kadar isitin
6) pismis ve
pismemis yiyecekleri hiç bir zaman karistirarak yemeyin
7) ellerinizi tekrar
tekrar yikayin
8) mutfaginizin temizligi konusunda son derece titiz
olun
9) yiyeceklerinizi tüm hayvanlardan (sinek, fare, böcek) koruyun
10)
kesinlikle güvenilir su kullanin
