Yanik, kendisini meydana getiren fiziksel etkenin adiyla anilir. Sicak su
yaniklari, sicak buhar yaniklari, sicak yüzey yaniklari (soba, ütü), alev
yaniklari (ocak, mangal), elektrik yaniklari ve kimyasal maddelerin meydana
getirdigi yaniklar.
Yanigi olusturan fiziksel etkenin vücutta meydana
getirdigi tahribat, deri, deri alti, daha derindeki kas ve kemiklerin olaydan
zarar görmesiyle sonuçlanir. Bu harabiyetin olus siddeti, etkenin enerji olarak
yogun olusununa ve etkenin vücuda temas süresine göre degisir.
Yanigin
derinligi yaninda, yanik yüzeyinin genisligi de önemlidir. Yanik yüzeyinin
genisligi yaralininn hayatta kalma sansi ile dogrudan baglantilidir. Bebeklerde
%10, eriskinlerde %20'den genis yaniklar muhakkak yatakli kurumlarda tedavi
edilmelidir. Vücut yüzeyinin ne kadari yandigi 9'lar kurali semasi ile kolayca
hesaplanabilir.
Yanik, insani dis etkilerden ve bakterilerden koruyan bir
organi, deriyi devre disi biraktigi için hastalar kolayca enfeksiyon kapma
tehlikesiyle karsi karsiya kalirlar. Yanik yüzey bakteriler tarafindan kisa
sürede isgal edilir ve yara iltahaplanir. Bu bölgede mikroplardan açiga çikan
zehirli maddeler tüm vücuda yayilarak hastalarin vücut dirençlerinin kirilmasina
ve agir bir sistematik iltahap tablosunun ortaya çikmasina sebep
olur.
Diger taraftan bu açik yüzeyden disari sizan serum, vücut
sivilarinin süratle azalmasina yol açar. Vücutta kaybolan gündelik sivi miktari,
yanik yüzeyinin genisligine baglidir ve 1 - 9 litre arasinda degisir. Bu açigin
kapatilmamasi, dolasimin zayiflamasina ve böbreklerin iflasina yol açarak ölüme
sebep olur.
° 1. Derece Yaniklar
Deri yüzeysel olarak etkilenir. Tüm
deri katlari olaydan zarar görmez. Gözle bakildiginda derideki kizarikliklar
görülebilir. Uzun süre güneste yatan bir insanin derisinin kizarmasini örnek
olarak verebiliriz.
° 2. Derece Yaniklar
Derinin en üst tabakasi ve
ortalama 1,5 mm kalinligindaki epidermis tabakasinin tamamen harap olmasi
anlamina gelmektedir. Bu tür yaniklarda, deri yüzeyinin hemen altinda toplanan
serum sizintisi, içi sivi dolu kabarciklar olusturur. Bu sivi tabakasini örten
zar, tamamen ölmüs deriden olusur.
° 3. Derece Yaniklar
Derinin tüm
katmanlarinin isil etken nedeniyle tamamen tahrip olmasi demektir. Yanigi
doguran etkenin deriyle temas süresinin uzun oldugu anlasilir. Bölge bu nedenle
tamamen kömürlesir. Yara içine bakildiginda kaslarin ortaya çiktigi, bazen
kemiklerin bile kömürlestigi görülebilir.
√ Günes Yaniklari
• Günes
yaniklari yalniz günes isinlari ile degil, bazi güzellik salonlarinda cildi
esmerlestirmek için yapilan UV radyasyonlari (solaryum) ile de
olusabilmektedir.
• Derinin kisa süreli olarak günes isinlarina maruz
kalmasi bazi vitaminlerin olusmasina ve kemiklerin saglikli büyümesine
yarar.
• Uzun süreli günes isinina maruz kalmak deri kanserine, derinin
erken yaslanmasina sebep olur.
• Günes isinlarina ulturaviyole isinlari
denir. Iki tür UV isini vardir.
○ UVA denen isin, solaryumlarda kullanilir.
Ancak bu isinlar digerlerinden daha derin katlara nüfus eden deri kanserine,
deri yaslanmasina, gözlerin zedelenmesine ve derinin bagisiklik direncinin
azalmasina sebep olur.
○ UVB denen isin deri kanseri yapan ve deriyi yakan
isin türüdür
√ Yanmalar ve Haslanmalarda alinmasi gereken önlemler
o
Kibrit, çakmak, ates yakma gereçlerini ortada birakmayin
o Devamli sicak
suyunuz varsa derecesini 50 ° C den yukariya ayarlamayin
o Isiticilarin
etrafina direkt temasi engelleyen barikatlar koyun
o Sicak sivilari
çocuklardan uzak tutun
o Bebege mama verirken yemegin, yikarken de suyun
isisini kontrol edin
o Ocak üstündeki tava saplarini, çocuklarin
erisemeyecegi sekilde yerlestirin
o Yatakta sigara içmeyin
o Sicak tencere
ve su kaplarini tezgahlarin kenarina koymayin
o Kullandiginiz günes yaginin
UVA ve UVB isinlarini tamamen engellediginden emin olun
o Satin aldiginiz
günes gözlügünün UV isinlarini engelleyip engellemedigini ögrenin
o Evde
daima dolu bir yangin söndürücü bulundurun
√ Yanmalar ve Haslanmalarda
yapilmasi gerekenler
o Yaniga elle dokunmamaya çalisin
o Yanigin
derecesini saptayin
o Yanik bölgesini derhal musluk suyu ile sogutun
o
Yanik bölgesini steril oldugunu bildiginiz bir pansuman malzemesi ile örtün
o Sadece kizariklik varsa, yanigi bol su ve sabunla yikayin
o Evde
tedavi etmekten kaçinin
o Tam tesekküllü bir hastanenin acil merkezine
basvurun
o Acil ambulans isteyin
o Kazaya ugrayan kisiyi, asiri sicak ve
asiri soguk ortamda tutmayin
o Tetanoz asisi yaptirmayi unutmayin
√
Yanmalar ve Haslanmalarda yapilmamasi gerekenler
o Yanik yüzeyini direkt
buzla temas ettirerek sogutmaya kalkismayin
o 2. derece yanigi dezenfeltanla
temizlemeye çalismayin (alkol, tentürüdyot, savlon)
o Yogurt, yag, sabun,
dis macunu, yagli kremler vb. yabanci maddeler sürmeyin
o Içi sivi dolu
kabarciklari patlatmayin
o Eczane ve pansumanciya gitmeyin, doktora gidin
o Yanik yüzeyine hava üflemeyin
o Yanik yüzeyine çiplak el, parmak gibi
mikropsuz oldugundan emin olmadiginiz seyleri temas ettirmeyin.
o Yanik
yüzeylere yapisan kumas vb. seyleri kaziyip kaldirmaya çalismayin
o Evde
tedavi yapmaya kalkismayin
