1-Şizofrenik Bozukluklar,
2-Paranoid Bozukluklar,
3-Bu iki sınıfa dahil edilemeyen psikotik bozukluklar.
* Şizofrenik Bozukluklar
Aktif hastalık belirtileri ortaya çıkmadan önce, kişide bazı sosyal davranış bozuklukları göze çarpar. Toplumdan uzaklaşma, toplumdaki rolünü iyi becerememe, şahsi temizliğine, giyimine dikkat etmeme ilk davraniş anormallikleridir. Bazen hafif belirtiler göstermeden aktif hastalık belirtileriyle aniden çıktığı vakalar da çoktur.
Aktif devrenin ilk belirtileri hezeyanlar ve hallusinasyonlar (varsanı) şeklindedir. Hezeyanlar, bir "düşüncede muhteva bozukluğu"nun işaretidirler. Bunu tedavilerde (çağrışım) gevşeme ve yozlaşma takip eder. Konuşma bozuklukları (neologizm, kelime salatası, yandan cevaplar) açık seçik belli olmaya başlar. Varsanılar, idrak (algılama) bozukluğunun kesin işaretleridir. Hissetmede donukluk (apati), kendine yabancılaşma (depersonalizasyon), toplum içindeki görevlerini yapamama, dış dünya ile münasebetlerini kesip kendi içine kapanma, nesnel gerçekleri inkar ile mantıktan kopma ve kendi fantazilerine daima (dereailzasyon ve otizm), motor davranışlarda bozulma (negativizm, stupor, katatoni, mannerizm, balmumu yumuşaklığı) görülebilen diğer işaretlerdir.
Hasta şaşkın, üstü başı dağınık veya acayip şekilde giyinmiş olarak bir aşağı bir yukarı yürür yahut durduğu yerde iki tarafa sallanır. Çevreye ve hadiselere karşı ilgisiz kaldığı gibi (apati); depresyon, anksiyete, öfke veya bunların karışımı bir mizaç bozukluğu içinde olabilir. Kendisi ile ilgili olmayan söz ve davranışlardan alınarak reaksiyon gösterebilir.
Daha evvel bahsini ettiğimiz "Nevroz" vakalarında kişi hastalığının farkında olduğu; telkin ve tedavi ile iyileşmesi mümkün görüldüğü halde, "psikoz" vakalarında kişi hasta olduğunu bilmemekte, telkin ve isbat ile bozuk davranışı kendisine kabul ettirilememekte, dolayısıyla hastalığın tedavisinde bu yollarla değil de ilaç, elektrosok ve benzer metodlar tercih edilmektedir. Mümkün görünmemektedir. Ayrıca, psikozların nasıl meydana geldiği ve vücudu nasıl istila ettiği henüz açıklanamamaktadır. Araştırmacılar tarafından "hazırlayıcı sebepler" olarak sıralanan kişilik ve çevre şartları ise tartışma konusudur. Psikozlar, DSM-IV'e göre üç ana başlık altında toplanmaktadır:
* Teşhis
- Bir hastaya "şizofreni" teşhisi konabilmesi için yukarıda sayılan belirtilerin en az altı ay devam etmiş olması gerekir.
- Şizofreni vakaları 45 yaşından önce başlar; daha sonra hemen hiç görülmezler. Bu sebeple halk arasında şizofreniye "erken bunama" denmektedir.
- Şizofreni vakalarında hemen hemen iyileşme yani geriye dönüş mümkün değildir.
- Şizofreni, organik bir akıl bozukluğu ve zeka geriliği vakası değildir.
- Sebepleri tamamen psikolojik olup nasıl ortaya çıktığı bilinmemektedir.
* Şizofreni Tipleri
Paranoid Şizofreni: Bir veya daha fazla hezeyan veya sıklıkla işitme hallüsinasyonları mevcuttur.
Dezorganize tip: Dağınık konuşma ve davranış vardır. Duygulanım (afekt) donuk veya uygunsuzdur.
Katatonik tip: Motor hareketsizlik, aşırı negativizm (hareketlenmeye direnç) gibi belirtiler olur.
Farklılaşmamış tip
Rezidüel tip
* Tedavisi
Şizofreni, vakaya ve rahatsızlığın boyutuna, tipine göre tedavisi düzenlenen kronik bir hastalıktır. Bazen hastaneye yatırmak gerekebilir. Öncelikle nöroleptikler dediğimiz ilaçlar verilir. Bazen ECT (elektrosok tedavisi) uygulanır.
Şizofreni tedavisi yıllar aldığından hem ailenin hem doktorun sabırlı olmaları şarttır.
