Iltihapli barsak hastaligi terimi genelde nedeni bulunamamis (gastro entestenial
bölgeyle ilgili) iki hastaligin tarifinde kullanilir. Bu hastaliklar Crohn
hastaligi ve ülserlesmis kolittir. Sik sik ileitis veya bölgesel enteritis diye
de geçen crohn hastaligi barsagin kronik iltihaplanmasidir.
Daha çok
bagirsagin alt kisminda (ileumda) görülür. Fakat kolonunuzu veya hazim
yollari-nin diger bir bölümünü de etkileyebilir. Sik sik iltihap bagirsak
duvarinin tüm kalinligini sarabilir. Crohn hastaligi oldukça seyrek görülür.
Asagi yukari her 50.000 insandan birinde ortaya çikar. Tipik hasta beyaz
irktandir ve 15 ila 30 yaslari arasindadir.
Belirtiler
o Uzun süreli
ishal,
o Düsük tansiyon,
o Yorgunluk,
o Kilo kaybi,
o Karin agrilari
ve gögsün etrafinda veya karnin sag tarafinda agrilar,
o Kas agrilari,
o
Deri lezyonlari.
Baryumlu radyografik tetkik Crohn hastaligini
belirler.
Crohn hastaliginin seyri bir insandan digerine farklilik
gösterir. Crohn hastaligina yakalanmis birçok hasta da baslangiç safhasinda
çikan bir iki hadiseden sonra hiçbir belirti görülmez. (asemptomatik,
Semptomsuz) Fakat diger bir çogunda tekrar tekrar karin agrisi, ishal ve düsük
tansiyon olayi yasanir. ishal o derece sulu olur ve gitgide artan bagirsak
tikanmasinin getirdigi karin agrilari o kadar siddetlenebilir ki yemek yememeye
baslayabilirsiniz.
Crohn hastaliginin komplikasyonlari çok ve çesitlidir.
Gitgide artan özellikle ince bagirsakta görülen bagirsak tikanmasi Crohn
hastaliginda cerrahi müdahalenin en sik rastlanan nedenidir. Tikanma belirtileri
uzun zaman içinde gelisir.
Anal ve rektal (anüs ve rektumla ilgili)
bölgelerin içinde ve çevresinde sik sik fistül ve fisür görülür. Fistül,
bagirsagin iki bölümü veya bagirsakla deri arasinda olusan anormal geçittir. Bir
anal fisur anüsde veya etrafindaki deride olan çatlak veya yariktir. (Anal
Fisürler ve Fistüller). Fistüller olustugunda yemek buradan, oldugu gibi,
gerekli özümleme yapilamadan geçer.
Crohn hastaliginda kanama da
olabilir. Ancak çok miktarlarda kanama görülmez. Ekseriyetle, artan tikanma,
iltihapli doku veya fistül ilaçla tedaviye cevap vermez ve cerrahi müdahale
gerekebilir. Crohn hastaliginda, bagirsakla ilgisiz belirtiler ve isaretler de
olabilir. Artrit, özellikle büyük mafsallarda veya gözün veya cildin
iltihaplanmasi ve nadiren de safra kanalindaki iltihaplanma crohn hastaligi ile
ilgili olabilir. Ayrica böbrek taslari olusmasina da sik rastlanir. Crohn
hastaligi ilerleyen bir rahatsizliktir.
Tedavi
Ilaç Tedavisi. Crohn
hastaligi belirtisiz ya da hafifleme dönemindeyse, tedavi gereksiz olabilir.
Belirtiler hafifse, örnegin günde birkaç kez gevsek diski söz konusuysa,
doktorunuz ishale karsi bir hap ya da bitkisel lifler içeren bir katilastirici
yazabilir. Hastaliginiz daha aktifse, doktorunuz sulfasalazine ve
kortikosteroidler gibi iltihaba karsi ilaçlar vermeyi düsünebilir. Kolon da
rahatsizliga dahilse, sulfasalazine özellikle etkilidir.
Iltihap rektumla
sinirliysa, bir kortikosteroid lavmani, iltihabin kontrol altina alinmasi ve
belirtilerin hafiflemesi için yararli olabilir. Son yillarda rektumdaki iltihabi
kontrol altina almak için aspirine benzer ilaçlar içeren yeni lavman
preparatlari, kullanilmaktadir. Bunlar yararli
görünmektedirler.
Kortikosteroidler, hastaligin daha önemli
alevlenmelerine saklanir. Hastaliga kolonun ve ince barsagin dahil oldugu
durumda etkilidirler. Bazi doktorlar, azathioprine gibi antikor olusmasini
önleyen bir ilaçla tedavi önerebilirler. Genellikle, bu ilaçlarin etkili olmasi
aylar sürmektedir.
Özellikle anüs bölgesinde fistüller ya da çatlaklar
varsa, metronidazol etkili olabilir. Genellikle bu ilacin yalnizca fistül ya da
çatlak iyilesene kadar degil, tekrarlamayi önlemek için sürekli alinmasi
gerekir. Bazen, kolondaki Crohn hastaligi için metronidazol kullanilir.
Metronidazol, uzun bir süre kullanilirsa bacak-ta uyusmaya ve yanmaya yol
açabilir. Böyle bir sey olursa, doktorunuzla görüsün.
Bu ilaçlardan
hiçbiri Crohn hastaligini tedavi etmez. Bu ilaçlar, belirtilerin azalmasini
saglamak için iltihaba karsi maddeler olarak kullanilirlar. Bugün,
arastirmacilar, agizdan verilebilen ve ince barsak tarafindan emilmeyen aspirine
benzer bilesiklerin kullanimi üzerinde çalismaktalar. Böylelikle, bu
bilesiklerin iltihaba karsi özellikleri dogrudan iltihap bölgesinde etkili
olabilir. Baska ilaçlar da arastirilmaya
baslanmistir.
Beslenme
Yeterli besin özümseme kabiliyeti, özellikle
hastalik ince barsagin büyük bir kismini etkiliyorsa ya da ince barsagin büyük
bir kismi ameliyatla alinmissa, Crohn hastaligi olan insanlarda sinirlidir.
Doktorunuz, yetersizlik kanitlari varsa, bazi vitaminler ya da mineraller
önerebilir.
Crohn hastaligi olan kisilerde, ince barsagin alt kisminda
(ileum) emilen B12 vitamini eksikligi seyrek görülen bir durum degildir. Böyle
bir durum varsa, B12 vitamini deriden aylik enjeksiyonlarla kolayca
verilebilir.
Safra tuzlari da ince barsagin alt kisminda emilir. Bu
emilim zayiflarsa, doktorunuz düsük yagli özel bir diyet önerebilir. Safra
asitleri ince barsakta emilmezse, kolonda su emilimine müdahale ederek ishale
neden olabilirler. Bazen, kolestiramin gibi safra asidi baglayanbir ilacin
kullanimi, diski miktarini azaltmakta etkili olabilir.
Bazi doktorlar,
özellikle aktif Crohn hastaligi için, basit sekerler, amino asitler ve
mineraller içeren sivi preparatlardan olusan temel besinlerin kullanimini
savunmaktadirlar. Bu beslenme biçiminin etkililigine iliskin uzun dönemli
kanitlar olmadigi halde, bazen besinlerin daha fazla emilmesini saglamak üzere
barsaktaki iltihabi azaltabilmektedir.
Hastaliktan etkilenen bazi
kisilerin, Crohn hastaliginin siddetli nöbetleri sirasinda, haftalar, hatta
aylar boyu damardan beslenmesi gerekmektedir. Agizdan gida almaktan kaçinilmasi,
barsaga dinlenme olanagi saglamaktadir.
Ameliyat - cerrahi
tedavi
Crohn hastaligi olanlarin yaklasik yüzde 70i, hiç degilse bir kez
ameliyata ihtiyaç duyarlar. Bu ameliyatlar genellikle tikanma, abse ya da
delinme gibi komplikasyonlar için yapilir. Cerrahi müdahale, yillar boyu
belirtileri hafifletebilse de, bir tedavi degildir ve hastaligin tekrarlamasi
çok yaygindir.
Hastaligin kolon bölgesiyle sinirli oldugu insanlarda,
özellikle ilaçla tedavi basarisiz olursa, kalin barsagin alinmasi tavsiye
edilebilir. Bu ameliyatta, tüm kolon, rektum ve anüs alinir ve ileumun (ince
barsagin son kismi) ucu, diskinin geçmesi için karin duvarindan çikarilir.
Deligin üzerine diskinin bosaltilacagi bir torba takilir
Hastalik ince
barsakla sinirli oldugu zaman, cerrahi müdahale barsagin hastalikli kisminin
alinmasindan ve saglikli barsagin iki ucunun birlestirilmesinden ibarettir.
