♥ Çinkonun vücudumuzda çok önemli görevleri vardir. 200 civarinda enzim ve
bir çok hormonun üretiminde (testosteron gibi) rol alir. Baslica isevleri
arasinda: RNA, DNA, protein sentezi, insülinin aktivasyonu, Vitamin-A nin
hücrelere tasinmasi ve kullanimi, yaralarin iyilesmesi, hücrelerin bölünerek
çogalabilmesi, tad alma (özellikle tuzlu tadin farkina varabilme), sperm yapimi,
bagisiklik sisteminin güçlendirilmesi, davranis ve ögrenme performansinin
artisi, anne karnindaki ve dogmus bebek ve çocuklarin büyüme ve gelisimi, kanda
yaglarin tasinmasi gibi bir çok olayla iliskilendirilmektedirler.
Çinko
eksikligi, Türkiye ve Dünya da en sik gözlenen mineral eksikliklerinden biri
olmakla birlikte üzerinde en az durulanlardan birisidir. Ülkemizde tarim yapilan
topraklardaki çinko miktari yüksek degildir (topraklarin %49.83 ünde alt sinir
olarak belirlenen 0.5 ppm den düsük, %32.76 sinda 0.5-1.0 ppm arasindadir).
Çinko kaplarin ve çinko su borularinin da artik kullanimdan kalkmis olmasi çinko
eksikligine katkida bulunmaktadir.
♥ Çinko Eksikliginin Belirtileri
1. Yasami tehdit edebilecek düzeydeki
agir çinko eksikligi
• Büllöz püstüler dermatit
• ishal
• saç
dökülmesi
• mental (zihinsel) bozukluklar
• sik sik enfeksiyona yakalanma
(hücresel bagisiklik yetmezligi)
2. Orta dereceli çinko eksikligi
• büyüme geriligi
• hipogonadizm
(cinsel organ gelisiminde gerilik)
• deri degisikligi
• istah
bozuklugu
• karanliga uyum bozuklugu
• yara iyilesmesinde gecikme
• tad
duyusunda azalma
3. Düsük derecede çinko eksikligi
• sinirsel ve duyusal degisiklikler
•
oligospermi
• testosteron hormonunda azalma
• thymulin aktivitesinde
azalma
• interlökin-2 aktivitesinde azalmaokul öncesi çocukarda gelisme
geriligi
• sik sik enfeksiyonlara yakalanma
♥ Çinko Eksikligine Neden Olabilen Hastaliklar
1. Yasami tehdit edebilecek
düzeydeki agir çinko eksikligi
• akrodermatitis enteropatika
• total
parenteral nutrisyon
• penisilamin tedavisi sonrasi
• akut alkol alimi
2. Orta dereceli çinko eksikligi
• beslenmeye bagli (toprak yeme
gibi)
• malabsorbsiyon bozukluklari
• orak hücreli anemi
• talasemiler
(Thalassemia)
• kronik böbrek hastaliklari
• kronik karaciger hastaliklari
3. Düsük derecede çinko eksikligi
- en sik görülen gruptur. Özellikle
çocuklar, gebeler ve yaslilarda gözlenir.
♥ Çinko ve Saç Dökülmesi
Insanlarda akut çinko eksikligi gelismesi
durumunda ilerleyici saç dökülmesi meydana gelebilmektedir. Kronik çinko
eksikliginde ise saç büyümesi yavaslamakta ve yaygin saç dökülmesi ile
sonlanabilmektedir. Saç hastaliklarinda çinko eksikligi temel neden olarak kabul
edilmemekte ancak esasli bir rolü olabilecegi üzerinde durulmaktadir.
Daha çok hububat proteini tüketen gelismekte olan ülkelerde, hububattaki azla
miktardaki fitatlar ve diger bazi organik bilesikler, demir ve çinkoyu
baglayarak emilimini azaltirlar.
♥ Tedavi
Çinko eksikligi durumunda özelikle de yetersiz alima bagli
gelisen eksikliklerde çinko içeren ilaçlarin kullanimi son derece basarili
sonuçlar vermektedir. Doz ayarlamsi kilogram basina 1 mg oalcak sekilde yapilir;
süt ve süt ürünleri ile birlikte alinmaz, tok karnina alinir. 6 inci aydan sonra
bebklerde kullanilmasi tavsiye edilmektedir. Çinko C-vitamini ile birlikte
alinirsa daha kolay emilir.
